Instalacja fotowoltaiczna produkuje najwięcej prądu w słoneczne dni, gdy domownicy często przebywają poza domem. Nadwyżki trafiają wtedy do sieci energetycznej i podlegają rozliczeniu według zasad zapisanych w przepisach oraz w umowie ze sprzedawcą. Wielu prosumentów nie zdaje sobie sprawy z tego, że część wyprodukowanej energii może bezpowrotnie przepaść. Co należy zrobić, aby prąd z paneli słonecznych pracował na domowy budżet przez cały rok?
Przeczytaj także:
- Ile kosztuje mycie paneli fotowoltaicznych?
- Jak odliczyć fotowoltaikę od podatku pit-37?
- Jak podłączyć panele fotowoltaiczne?
Czy energia z fotowoltaiki może przepaść?
Tak, energia z fotowoltaiki może przepaść, jeżeli prosument nie wykorzysta jej w terminie przewidzianym w systemie rozliczeń. W systemie opustów (net-metering) nadwyżki oddane do sieci trzeba odebrać w ciągu 12 miesięcy od momentu ich wprowadzenia. Po upływie tego czasu niewykorzystany prąd przechodzi na rzecz sprzedawcy energii bez żadnej rekompensaty dla właściciela instalacji.
Podobna zasada obowiązuje w net-billingu, choć sam mechanizm wygląda inaczej. Środki zgromadzone w depozycie prosumenckim zachowują ważność przez 12 miesięcy. Jeżeli w tym okresie nie zostaną przeznaczone na zakup prądu, operator zwróci jedynie ich część – maksymalnie 20% wartości energii wprowadzonej do sieci w danym miesiącu kalendarzowym. Reszta kwoty ulega umorzeniu.
Nadprodukcja znika bezpowrotnie także w sytuacjach czysto technicznych. Gdy napięcie w sieci jest zbyt wysokie, falownik ogranicza moc lub wyłącza się całkowicie, a panele nie oddają wtedy prądu. W instalacjach wyspowych z kolei energia przepada w chwili, gdy akumulatory są w pełni naładowane, a bieżące zużycie w budynku okazuje się niewielkie.
Czy system rozliczeń i taryfa energetyczna ma wpływ na dostępność nadwyżki energii z fotowoltaiki?
System rozliczeń oraz taryfa energetyczna mają bezpośredni wpływ na to, ile prądu z nadwyżek realnie wróci do prosumenta. W net-meteringu za każdą 1 kWh oddaną do sieci można odebrać 0,8 kWh (instalacje do 10 kW) lub 0,7 kWh (instalacje od 10 do 50 kW). Rozliczenie odbywa się w kilowatogodzinach, więc wartość rynkowa prądu nie odgrywa tutaj większej roli.
Zupełnie inaczej wygląda to w net-billingu, w którym nadwyżki są sprzedawane po cenie rynkowej, a pobór z sieci opłaca się według stawek z taryfy sprzedawcy. Latem, gdy podaż energii słonecznej jest ogromna, ceny rynkowe bywają bardzo niskie, natomiast zimą prosument kupuje prąd znacznie drożej. Różnica między ceną sprzedaży a ceną zakupu decyduje o opłacalności całego rozwiązania.
Znaczenie ma również wybór taryfy. W taryfie G12 obowiązują tańsze stawki nocne, więc pobór energii w godzinach pozaszczytowych zmniejsza tempo zużywania depozytu. Warto przeanalizować profil zużycia w gospodarstwie domowym i dopasować taryfę do godzin, w których pracują najbardziej energochłonne urządzenia.
Na czym polega bilansowanie roczne i dzienne?
Bilansowanie roczne polega na tym, że nadwyżki wyprodukowane latem można odebrać z sieci w dowolnym momencie w ciągu 12 miesięcy, na przykład zimą, gdy panele generują niewiele prądu. Taki model obowiązuje w systemie opustów i pozwala traktować sieć energetyczną jak wirtualny magazyn. Kluczowy warunek to dopilnowanie terminu – energia nieodebrana w rocznym cyklu przepada.
Bilansowanie dzienne, a w praktyce godzinowe, dotyczy net-billingu. Ilość prądu oddanego i pobranego zestawia się w krótkich interwałach, a każda nadwyżka z danej godziny otrzymuje konkretną wartość pieniężną według aktualnej ceny rynkowej. Ten sposób rozliczeń premiuje zużywanie energii na bieżąco, ponieważ odsprzedaż w godzinach szczytu produkcji przynosi zwykle niższe stawki niż późniejszy zakup prądu wieczorem.
Rodzaj instalacji fotowoltaicznej a zarządzanie nadwyżkami energii z instalacji PV
Sposób zagospodarowania nadprodukcji zależy w dużej mierze od typu instalacji. Systemy on-grid, czyli podłączone do sieci publicznej, automatycznie oddają nadmiar prądu do operatora. Prosument nie musi niczym sterować, ale jednocześnie w pełni podlega zasadom net-meteringu lub net-billingu, razem z ryzykiem utraty części energii.
Instalacje off-grid działają w całkowitym odłączeniu od sieci. Cała produkcja musi zostać zużyta na miejscu lub zmagazynowana w akumulatorach. Gdy magazyn jest pełny, a odbiorniki w domu nie pracują, regulator ładowania odcina dopływ prądu z paneli i nadmiar znika bez śladu. Z tego względu dobór pojemności baterii do realnego zapotrzebowania ma tutaj kluczowe znaczenie.
Najwięcej możliwości daje instalacja hybrydowa. Falownik hybrydowy w pierwszej kolejności zasila urządzenia domowe, następnie ładuje magazyn energii, a dopiero na końcu wysyła nadwyżkę do sieci. Taka hierarchia ogranicza straty do minimum i pozwala elastycznie reagować na zmienne ceny prądu.
Jak zwiększenie autokonsumpcji wpływa na zarządzanie prądem z fotowoltaiki?
Wysoka autokonsumpcja to najprostszy sposób na to, aby energia słoneczna nie przepadała. Każda kilowatogodzina zużyta bezpośrednio w domu ma pełną wartość, ponieważ nie podlega opustom ani rynkowej wycenie. W praktyce wystarczy przenieść pracę energochłonnych urządzeń na godziny największej produkcji. Pralka, zmywarka czy bojler elektryczny uruchomione w południe korzystają z darmowego prądu prosto z dachu.
Duże pole do popisu dają także pompa ciepła oraz ładowarka samochodu elektrycznego. Podgrzewanie wody użytkowej lub ładowanie auta w słoneczne popołudnie potrafi podnieść autokonsumpcję z typowych 20–30% nawet do poziomu 60–70%. Pomocne okazują się inteligentne systemy zarządzania energią, które same włączają odbiorniki w chwilach nadprodukcji.
Im więcej prądu zużywa się na bieżąco, tym mniejsza część produkcji trafia do sieci na niekorzystnych warunkach. Rachunki spadają, a zwrot z inwestycji w panele przychodzi szybciej.
Magazyny energii a nadwyżka prądu z fotowoltaiki
Magazyn energii elektrycznej to obecnie najskuteczniejsze narzędzie do ochrony nadwyżek przed przepadkiem. Akumulator gromadzi prąd wyprodukowany w ciągu dnia i oddaje go wieczorem oraz nocą, gdy panele nie pracują. Dzięki temu gospodarstwo domowe uniezależnia się od godzinowych wahań cen i od limitów obowiązujących w rozliczeniach z operatorem.
W net-billingu bateria pozwala sprzedawać energię wyłącznie wtedy, gdy stawki rynkowe są atrakcyjne, a w pozostałych godzinach zatrzymywać ją na własne potrzeby. Dodatkowy atut stanowi zabezpieczenie na wypadek awarii sieci – odpowiednio skonfigurowany system podtrzyma zasilanie najważniejszych urządzeń w budynku.
Zakup magazynu wspierają programy dotacyjne, między innymi kolejne edycje programu Mój Prąd. Przy doborze pojemności warto kierować się dobowym zużyciem energii oraz mocą instalacji, aby bateria nie była ani zbyt mała, ani przewymiarowana. Dobrze zaplanowany duet paneli i akumulatora sprawia, że praktycznie żadna kilowatogodzina nie przepada, a domowy system fotowoltaiczny pracuje z pełną wydajnością przez cały rok.