Już 2 lipca 2025 r. w Polsce zaczął obowiązywać nowy model rozliczania energii z instalacji fotowoltaicznych, który otworzy drzwi do produkcji i zużycia prądu z OZE osobom i firmom, które nie mają możliwości montażu własnej instalacji. Wirtualny prosument to innowacyjne rozwiązanie wpisujące się w kierunek demokratyzacji energetyki – pozwala korzystać z odnawialnych źródeł energii bez konieczności fizycznego kontaktu z elektrownią.
Przeczytaj także:
Kim jest prosument wirtualny i jakie są zasady jego rozliczeń w 2025 roku?
Prosument wirtualny to nowy uczestnik rynku energii, który produkuje prąd w instalacji fotowoltaicznej zlokalizowanej w innym miejscu niż jego punkt poboru energii. Kluczowym aspektem wirtualności tego modelu jest brak fizycznego połączenia między miejscem wytwarzania a zużycia energii – produkcja może odbywać się np. w farmie PV, a konsumpcja w mieszkaniu w centrum miasta. To ogromna szansa dla mieszkańców bloków, najemców i wszystkich, którzy dotychczas nie mogli inwestować we własną instalację.
Rozliczenia odbywają się w systemie net-billing, co oznacza sprzedaż energii po cenach rynkowych oraz możliwość późniejszego jej „odkupienia” w formie środków zgromadzonych na depozycie prosumenckim. Nowe przepisy wprowadzają konieczność pełnego pokrycia opłat dystrybucyjnych, ponieważ nie występuje zjawisko autokonsumpcji. Dzięki temu rynek zyskuje bardziej przejrzystą strukturę kosztową i realną wycenę energii w czasie rzeczywistym.
Od kiedy można korzystać z modelu prosumenta wirtualnego?
Start systemu prosumenta wirtualnego został zaplanowany na 1 lipca 2025 roku, kiedy to uruchomiony zostanie Centralny System Informacji Rynku Energii (CSIRE). To właśnie dzięki CSIRE będzie możliwe przypisywanie konkretnych udziałów w instalacji odnawialnej do punktów poboru energii w całym kraju. Pierwszy etap zakłada ograniczone wdrożenie – funkcjonowanie systemu w ramach jednego operatora sieci dystrybucyjnej (OSD).
Oznacza to, że przez kilkanaście miesięcy (do października 2026 r.) wirtualne rozliczenia będą możliwe tylko w obrębie tej samej sieci. Po tym okresie nastąpi pełne otwarcie rynku i możliwość przypisania produkcji energii do punktu zużycia niezależnie od operatora. To duży krok naprzód w rozwoju energetyki obywatelskiej, umożliwiający integrację rozproszonych źródeł OZE z potrzebami konsumenckimi bez barier lokalizacyjnych.
Czym jest CSIRE i dlaczego jego wdrożenie jest kluczowe?
CSIRE, czyli Centralny System Informacji Rynku Energii, to ogólnopolska platforma informatyczna koordynująca wszystkie dane dotyczące przepływu energii, jej źródeł, odbiorców oraz rozliczeń. System ten będzie pełnił rolę cyfrowego „centrum dowodzenia” energetyką, ułatwiając komunikację między operatorami, sprzedawcami, prosumentami oraz reprezentantami.
Dzięki CSIRE możliwe stanie się przypisywanie określonych udziałów w instalacjach fotowoltaicznych do konkretnych punktów poboru, niezależnie od miejsca ich fizycznego położenia. Wdrożenie systemu jest niezbędne, by model prosumenta wirtualnego mógł działać w sposób bezpieczny, transparentny i zgodny z przepisami. Do października 2026 przewidziano okres przejściowy, po którym CSIRE będzie działał w pełni w całym kraju.
Jakie ograniczenia obowiązują w okresie przejściowym?
W pierwszym etapie działania systemu prosumenta wirtualnego obowiązuje zasada działania w ramach jednego operatora sieci dystrybucyjnej. Oznacza to, że zarówno miejsce produkcji, jak i zużycia energii muszą znajdować się w zasięgu tego samego OSD. Ta regulacja ma na celu kontrolę i ocenę funkcjonowania nowego modelu w praktyce przed jego ogólnopolskim wdrożeniem.
Okres przejściowy potrwa od 2 lipca 2025 do 19 października 2026 roku. Po tym czasie zniknie ograniczenie terytorialne, a energia będzie mogła być produkowana i konsumowana w dowolnym miejscu w Polsce, pod warunkiem spełnienia technicznych i formalnych wymagań. To przejściowe ograniczenie ma również ułatwić operatorom przygotowanie się do pełnego wdrożenia systemu bilansowania 2.0 i dynamicznego net-billingu.
Jak działa prosument wirtualny w praktyce?
Produkcja energii odbywa się w jednej lokalizacji, natomiast jej zużycie w zupełnie innym miejscu – to podstawowa cecha prosumenta wirtualnego. Instalacja może znajdować się na dachu hali produkcyjnej, w parku przemysłowym lub na farmie fotowoltaicznej, a energia jest „przypisana” do licznika odbiorcy np. w mieszkaniu.
Wszystko odbywa się dzięki inteligentnym licznikom i cyfrowemu przypisaniu udziałów w systemie CSIRE. Zużycie nie jest autokonsumpcją, co oznacza, że prosument musi zapłacić pełne opłaty dystrybucyjne za energię pobraną z sieci, nawet jeśli pochodzi ona z jego własnej instalacji. Taki model zwiększa transparentność i odciąża sieć od niekontrolowanych przepływów energii.
Kto może zostać prosumentem wirtualnym i jakie są wymogi?
Prosumentem wirtualnym może zostać zarówno osoba fizyczna, jak i firma czy instytucja publiczna. Warunkiem jest posiadanie udziału w instalacji odnawialnej energii, która wytwarza prąd, oraz zgłoszenie chęci rozliczania się w systemie wirtualnym. Taka instalacja może być budowana samodzielnie lub w ramach większego projektu, np. farmy PV.
Ustawowo przewidziano maksymalną moc przypisaną do punktu poboru energii na poziomie 50 kW. Dodatkowo konieczne jest zawarcie umowy z reprezentantem prosumentów, który w ich imieniu dokonuje zgłoszeń do OSD oraz prowadzi wszelkie formalności. To pozwala zorganizować strukturę rozliczeń i zapewnić jednolity kontakt z operatorem.
Kim jest reprezentant prosumentów i jaką pełni rolę?
Reprezentant prosumentów to osoba fizyczna lub podmiot gospodarczy, który reprezentuje grupę osób korzystających z jednej instalacji odnawialnej. To on odpowiada za kontakt z operatorem systemu dystrybucyjnego, zgłoszenia do CSIRE oraz komunikację z firmami sprzedającymi energię. Reprezentant pełni także funkcję administratora przypisania udziałów oraz zarządza rozliczeniami w ramach systemu bilansowania.
Każda grupa prosumencka musi posiadać takiego reprezentanta, co jest warunkiem działania w ramach systemu prosumenta wirtualnego. To rozwiązanie ma na celu uproszczenie procesu obsługi oraz uniknięcie chaosu związanego z indywidualnymi zgłoszeniami setek odbiorców. Reprezentant może być jednocześnie udziałowcem instalacji, ale nie jest to warunek konieczny.
Jak wygląda rozliczenie energii w modelu net-billing?
System net-billing w przypadku prosumenta wirtualnego polega na sprzedaży energii wytworzonej przez instalację do sieci po cenach godzinowych, a następnie wykorzystaniu uzyskanych środków do zakupu energii potrzebnej w innym czasie. Wartość energii jest liczona dynamicznie, w oparciu o rzeczywiste ceny rynkowe z danego dnia i godziny.
To oznacza, że opłacalność inwestycji będzie uzależniona od umiejętności zarządzania czasem zużycia energii oraz przewidywania trendów cenowych. Prosument wirtualny nie korzysta z opustu (jak w poprzednim modelu prosumenckim), lecz realnie handluje energią na rynku hurtowym. System uwzględnia również możliwość zwrotu niewykorzystanych środków do wysokości 30% ich wartości rocznie.
Co to jest bilansowanie 2.0 i jak działa?
Bilansowanie 2.0 to nowoczesny model zarządzania energią, w którym możliwe jest przypisanie jednej instalacji OZE do kilku różnych lokalizacji odbioru energii. Daje to użytkownikowi możliwość wykorzystania tej samej energii np. w mieszkaniu, biurze i domku letniskowym, nawet jeśli znajdują się one w różnych miejscach. Kluczową rolę odgrywa tutaj CSIRE i system przypisywania udziałów do liczników.
Model ten zwiększa elastyczność i pozwala na optymalizację zużycia energii w zależności od potrzeb i lokalizacji. Dzięki temu nawet osoby posiadające rozproszony majątek energetyczny mogą zarządzać nim efektywnie, jak jedną wirtualną instalacją. Bilansowanie 2.0 to krok w stronę inteligentnych sieci energetycznych i dynamicznego rynku energii.
Jakie są procedury techniczne i formalne?
Aby zostać prosumentem wirtualnym, konieczne jest zainstalowanie licznika z funkcją zdalnego odczytu oraz zgłoszenie chęci udziału w systemie do operatora sieci. Niezbędne jest także podpisanie umowy z reprezentantem prosumentów i aktualizacja umów sprzedaży oraz dystrybucji energii.
Proces ten wiąże się również z możliwością zmiany przypisanych udziałów w instalacji – ale nie częściej niż raz na 12 miesięcy. Taki podział ma zapobiec spekulacjom i zwiększyć stabilność rynku. Co ważne, jedna instalacja może być przypisana tylko do jednej grupy prosumenckiej, a każdy punkt odbioru musi być aktywny i zarejestrowany w systemie.
FAQ – najczęściej zadawane pytania
Kiedy dokładnie zaczyna się możliwość bycia prosumentem wirtualnym?
Od 1 lipca 2025 r. – wtedy rusza CSIRE.
Czy muszę mieszkać w tej samej lokalizacji, gdzie jest instalacja?
Nie, produkcja i zużycie mogą być w różnych miejscach.
Ile maksymalnie mocy mogę mieć przypisane do punktu odbioru?
Do 50 kW dla jednego punktu.
Czy płacę opłaty dystrybucyjne jako prosument wirtualny?
Tak, pełne opłaty – brak autokonsumpcji.
Czy muszę mieć reprezentanta?
Tak, to obowiązkowy element systemu.
Czy mogę korzystać z taryf dynamicznych?
Tak, rozliczenia w net-billingu są oparte o ceny godzinowe.
Czy muszę posiadać instalację PV?
Nie – wystarczy udział w farmie i przypisanie do punktu poboru.
