Montaż instalacji fotowoltaicznej wiąże się z wymianą tradycyjnego układu pomiarowego na nowoczesne urządzenie, które rejestruje przepływ energii w obu kierunkach. Wielu właścicieli paneli słonecznych po pierwszym spojrzeniu na wyświetlacz ma problem z interpretacją serii kodów i liczb, które pojawiają się na ekranie. Umiejętność samodzielnego odczytu pozwala kontrolować produkcję prądu, weryfikować faktury oraz szybko wykrywać nieprawidłowości w pracy instalacji. Jak zatem poprawnie interpretować wskazania i jakie znaczenie mają poszczególne symbole?
Przeczytaj także:
- Jak dobrać baterię kondensatorów na podstawie rachunków za prąd?
- Do czego służy dławik kompensacyjny?
- Ile kosztuje panel fotowoltaiczny w zależności od jego rodzaju?
Co to jest licznik dwukierunkowy?
Licznik dwukierunkowy to urządzenie pomiarowe, które rejestruje jednocześnie energię pobraną z sieci elektroenergetycznej oraz energię oddaną do niej z domowej mikroinstalacji. Tradycyjny miernik zlicza wyłącznie prąd zużyty przez gospodarstwo domowe, więc po uruchomieniu paneli słonecznych taki sposób pomiaru przestaje wystarczać. Nadwyżki wyprodukowanej energii trafiają przecież z powrotem do sieci i muszą zostać precyzyjnie zmierzone, aby prosument mógł otrzymać za nie wynagrodzenie lub upust.
Wymiana starego urządzenia na dwukierunkowe należy do obowiązków operatora systemu dystrybucyjnego. Po zgłoszeniu mikroinstalacji montaż odbywa się bezpłatnie, zwykle w ciągu trzydziestu dni. Warto wiedzieć, że bez takiego miernika rozliczanie produkcji z fotowoltaiki jest niemożliwe, a oddawany prąd zostałby potraktowany jak zwykły pobór i doliczony do rachunku.
Jak działa licznik dwukierunkowy?
Zasada działania dwukierunkowego licznika prądu opiera się na niezależnym pomiarze dwóch strumieni energii, które nigdy się ze sobą nie mieszają. Gdy panele produkują więcej prądu, niż wynosi bieżące zapotrzebowanie budynku, nadwyżka płynie do sieci i trafia do osobnego rejestru eksportu. W nocy albo w pochmurne dni gospodarstwo domowe pobiera energię od dostawcy, a urządzenie dolicza ją wtedy do rejestru importu.
Wyświetlacz prezentuje kolejne wartości naprzemiennie, najczęściej w odstępach kilku sekund, więc wystarczy chwilę poczekać, aby zobaczyć wszystkie potrzebne dane. Nowoczesne liczniki energii elektrycznej przesyłają odczyty zdalnie do operatora za pomocą modułu komunikacyjnego. Dzięki temu inkasent nie musi odwiedzać posesji, a rozliczenia bazują na rzeczywistych pomiarach. Część urządzeń współpracuje również z aplikacjami mobilnymi, w których można śledzić bilans energii na bieżąco i porównywać go z danymi z falownika.
Jak odczytywać licznik dwukierunkowy? Co oznaczają poszczególne kody?
Odczyt polega na obserwacji kodów OBIS, które pojawiają się cyklicznie na ekranie obok wartości liczbowych w kilowatogodzinach. Najważniejsze oznaczenia to:
- 1.8.0 – łączna ilość energii pobranej z sieci od momentu instalacji miernika; to podstawowa wartość do weryfikacji rachunków;
- 1.8.1 – energia pobrana w pierwszej strefie taryfowej, na przykład w godzinach szczytu w taryfie G12;
- 1.8.2 – energia pobrana w drugiej strefie taryfowej, czyli zwykle w nocy i poza szczytem;
- 1.8.3 – energia pobrana w trzeciej strefie czasowej, jeśli wybrana taryfa ją przewiduje;
- 2.8.0 – łączna ilość energii oddanej do sieci; dla prosumenta to kluczowy rejestr, ponieważ na jego podstawie wyliczany jest depozyt w systemie net-billingu;
- 2.8.1, 2.8.2 oraz 2.8.3 – energia oddana do sieci w poszczególnych strefach taryfowych;
- 0.9.1 – aktualna godzina ustawiona w urządzeniu;
- 0.9.2 – bieżąca data;
- 15.8.0 lub 16.8.0 – suma bądź bilans energii; znaczenie tych pozycji zależy od modelu i zwykle nie służą one do rozliczeń.
W najpopularniejszej taryfie G11 wystarczy zapamiętać dwa wskazania: 1.8.0 oraz 2.8.0. Różnica między nimi w kolejnych miesiącach pokazuje realny bilans gospodarstwa. Należy notować odczyty regularnie, na przykład pierwszego dnia każdego miesiąca, aby mieć własny materiał porównawczy w razie sporu z dostawcą energii.
Co to jest rozliczenie rzeczywiste a prognozowane?
Rozliczenie rzeczywiste opiera się wyłącznie na faktycznych odczytach z licznika dwukierunkowego, natomiast prognozowane bazuje na szacunkach wyliczonych z historii zużycia. W pierwszym modelu faktura odzwierciedla dokładnie tyle energii, ile naprawdę przepłynęło przez układ pomiarowy w danym okresie. Sprzedawca pobiera dane zdalnie albo korzysta z odczytu inkasenta i na tej podstawie wystawia dokument.
Model prognozowany działa inaczej. Dostawca przewiduje przyszłe zużycie na podstawie wcześniejszych okresów i wystawia rachunki zaliczkowe, a po realnym odczycie następuje wyrównanie w postaci dopłaty lub nadpłaty. Dla właścicieli fotowoltaiki korzystniejsze bywa rozliczenie rzeczywiste, ponieważ produkcja energii zmienia się sezonowo i prognozy często rozmijają się z faktami. Latem instalacja oddaje duże nadwyżki, zimą przeważa pobór, więc szacunki oparte na średniej łatwo prowadzą do zawyżonych zaliczek. Zmianę sposobu rozliczeń można zgłosić u sprzedawcy prądu, a coraz więcej firm oferuje krótkie, miesięczne okresy fakturowania oparte na zdalnych pomiarach.
Kiedy licznik dwukierunkowy może ulec awarii?
Do awarii dochodzi najczęściej po przepięciach w sieci, wyładowaniach atmosferycznych oraz w wyniku długotrwałej pracy w warunkach dużej wilgotności. Uszkodzeniu może ulec zarówno elektronika pomiarowa, jak i sam wyświetlacz, który gaśnie lub prezentuje niepełne znaki. Zdarzają się także błędy modułu komunikacji zdalnej, przez które operator przestaje otrzymywać dane, choć pomiar wciąż przebiega prawidłowo.
Sygnałem ostrzegawczym powinny być wskazania rejestru 2.8.0, które nie rosną mimo słonecznej pogody i sprawnego falownika, a także nagły, niewytłumaczalny skok poboru energii. W takiej sytuacji należy porównać dane z aplikacji falownika z odczytami miernika i zgłosić rozbieżność do operatora. Samodzielne otwieranie obudowy jest zabronione, ponieważ urządzenie posiada plomby, a ich zerwanie grozi karą finansową. Naprawa lub wymiana wadliwego układu pomiarowego odbywa się na koszt dystrybutora, zwykle w ciągu kilku dni od przyjęcia zgłoszenia.